دستگیری ملابرادر: آیا بازی آی اس آی ادامه دارد؟

عزیز حکیمی | افغانستان مونیتور

-

برخی ناظران معتقدند که مهمتر از اصل خبر دستگیری ملا برادر، نقش پاکستان در این میان است.   آیا “همسو شدن موقت” منافع امریکا و آی اس آی عامل این همکاریست؟ بخصوص اینکه  آی اس آی سابقه ای طولانی در حمایت و حتی تمویل عناصر تندرو طالبان دارد.

_____________________________________________________________________________________

دستگیری ملا برادر آخوند، که از او به عنوان مرد شماره دو طالبان، قوماندان و استراتژیست نظامی این گروه نام برده شده، به عنوان یک موفقیت بزرگ از سوی امریکا استقبال شده است.  براساس گزارشها ملا برادر در یک عملیات سری سازمان جاسوسی پاکستان، آی اس آی و استخبارات مرکزی امریکا – سی آی ا- در شهر کراچی پاکستان دستگیر شده است. 

ملا برادر به عنوان معاون ملا عمر و سرپرست شورای رهبری طالبان، موسوم به شورای کویته نیز یاد شده است. ملا برادر در رژیم سابق طالبان سمت معاون وزیر دفاع این رژیم را بر عهده داشت.  همچنین نام ملا برادر نیز در فهرست تحریم های سازمان ملل متحد درج شده است.

برخی تحلیلگران میگویند دستگیری ملا برادر میتواند به تضعیف طالبان و در نتیجه نزدیک تر شدن آنها به گزینه مصالحه با حکومت افغانستان منجر شود.  با اینحال طالبان در گذشته به سرعت توانسته اند جای خالی آن عده از مقامات خود را که کشته و یا دستگیر میشوند، پر کنند. 

از سوی دیگر برخی از ناظران معتقدند که مهمتر از اصل خبر دستگیری ملا برادر، نقش پاکستان در این میان است.  سازمان جاسوسی پاکستان، آی اس آی، رهبری عملیات مشترک با امریکایی ها را در دستگیری ملا برادر بر عهده داشت.  آی اس آی سابقه ای طولانی در حمایت و حتی تمویل عناصر تندرو طالبان دارد. 

در ماه اکتبر سال گذشته هیلاری کلینتون، وزیر خارجه امریکا آی اس آی را متهم کرد که فعالیت القاعده در خاک پاکستان را نادیده میگیرد.  عدم همکاری کامل آی اس آی با امریکا در مبارزه بر ضد تندروان اسلامی یکی از بزرگترین چالشها در برابر باثبات سازی کل منطقه بوده است، تا جایی که بارها به عنوان تهدیدی در روابط پاکستان و امریکا بروز کرده است.

با دستگیری ملا برادر برخی ناظران این سوال را مطرح کرده اند که آیا این اقدام آی اس آی را میتوان به حیث تمایل این سازمان با امریکا تلقی کرد یا آغاز یک بازی جدید دانست؟

دیلی تلگراف روزنامه چاپ بریتانیا در این زمینه نوشته که اگر دستگیری ملابرادر نشانه تغییر در موقف این سازمان در قبال سیاستهای گذشته آن باشد، این امر را میتوان یک پیشرفت عمده در راستای پایان دادن به شورشها تلقی کرد.  این “همکاری” آی اس آی در حالی صورت گرفته که اوایل این ماه این سازمان گفته بود که خواهان آن است که نقشی عمده در برنامه حامد کرزی برای مصالحه با رهبران ارشد شورشیان داشته باشد.

برخی تحلیلگران این امر را ناشی از “همسو شدن موقت” منافع امریکا و آی اس آی دانسته اند.  آی اس آی در بازی های چندجانبه هم سابقه ای طولانی دارد.  این امکان وجود دارد که نهاد جاسوسی پاکستان در دستگیری ملابرادر منافع استراتژیک داشته باشد، از جمله نگرانی از افزایش حضور طالبان در کراچی و یا هم ممکن است که آی اس آی در قبال دستگیری ملا برادر به نقشی مهمتر در بازی منطقه ای برای کسب اهدافی متفاوت استفاده کند.

اما بهرحال، بعید به نظر میرسد که دستگیری مرد شماره دو طالبان آغازگر روند دستگیری افراد بلندرتبه بیشتری از گروه طالبان توسط آی اس آی در پاکستان باشد.

بعضی از ناظران هم به تاثیر دستگیری ملا برادر در میان طالبان پرداخته اند و میگویند این امر میتواند احساس ناامنی در میان طالبان را افزایش دهد و آنها را به این باور سوق دهد که در حال از دست دادن پناهگاه ها خود در پاکستان هستند. این دسته از ناظران خوشبین هستند که این احساس ناامنی عاملی خواهد شد برای تشویق طالبان به بررسی پیشنهادات مصالحه از طرف حامد کرزی.

مجله اکونومیست دستگیری ملا برادر را حاصل فشار امریکا بر پاکستان ارزیابی کرده و میگوید این امر میتواند نشاندهنده تغییر سیاست حکومت پاکستان باشد. اکونومیست میگوید پاکستان با اقدام نظامی بر ضد طالبان پاکستان و همکاری در دستگیری چندتن از چهره های القاعده واشنگتن را تا حدی راضی نگهداشته بود، اما در عین حال، عملا رهبران طالبان افغان را در پاکستان آزاد مانده است.  

از سوی دیگر افزایش چشمگیر شورشها در افغانستان که برخی آنرا مشکلی بزرگتر از شبکه القاعده میخوانند، ظاهرا کاسه صبر واشنگتن را لبریز کرده است.  پاکستان با دستگیری ملابرادر به نحوی ممکن است قصد داشته باشد که امریکا را موقتا راضی نگهدارد.

استراتژی گسترش نفوذ پاکستان در منطقه میتواند یکی دیگر از دلایل دستگیری ملا برادر توسط آی اس آی باشد. عارف رفیق، تحلیگر پاکستانی در وبسایت پاکستان پالیسی مینویسد: ” این پاکستان است با توانایی های خود، موقعیت جغرافیایی و روش نگاه جدید مسئولانه خود، در موقفی قرار دارد که بتواند نقش ضامن ثبات در افغانستان ِ بعد از امریکا ایفاء کند، نه ایران، نه هند و نه روسیه.  بخصوص که این ثبات همراه با حفظ منافع امریکا در افغانستان باشد. 

آقای رفیق اضافه میکند که “پاکستان فرصت آن را دارد که از حاشیه بیرون آید و از نفوذ منطقوی خود به صورت متعارف و مشروع استفاده کند. در این حالت است که پاکستان میتواند منافع خود و اعتماد و احترام دیگران را حفظ کرده و در عین حال فعالیتهای طالبان در مناطق مرزی خود با افغانستان را مهار کند.”

اظهارات مشابه دیگری قبلا توسط مقامات پاکستانی از جمله اشفاق کیانی، رئیس ستاد اردوی پاکستان نیز مطرح شده بود که نشان میدهد پاکستان در تلاش است از وضعیت پیچیده منطقه به عنوان معامله ای برای گسترش نفوذ خود در منطقه و در مقابله با هند استفاده کند. 

 آقای کیانی اخیرا اذغان کرد که پاکستان برای داشتن “عمق استراتژیک” در افغانستان از طالبان حمایت میکرده است اما گفت اکنون ثبات در افغانستان و حاکمیت حکومتی “دوست با پاکستان” در افغانستان به خودی خود هدف پاکستان در دست یافتن به عمق استراتژیک را برآورده میسازد.